پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - سيماي آبخيزداري استان
آخرین اخبار
پیگیری فرم ها
کد رهگیری
آمار بازدید
بازدید روز : 30192
بازدید کل : 559437
آخرین بروزرسانی:
26 بهمن 1396 13:17
سيماي آبخيزداري استان
سيماي آبخيزداري استان
 
آب گرانبهاترين منبع ملي يك كشور است. اين ارزش به جهت قابليت تجديد شوندگي و منافع اقتصادي- اجتماعي حاصل از كاربري درست آن است. توزيع نامناسب منابع آبي جهان و كشورمان ايران، باعث بروز انواع تنش هاي كم آبي و پرآبي در مناطق مختلف گرديده است، بطوريكه گاه براي بارش قطره اي باران بايد روزهاوماهها چشم به آسمان يكرنگ و بي ابردوخت و گاه به نظاره تخريب حاصل از خروش سيلاب ها نشست. بررسي دقيق مجموعه عوامل زيست محيطي كه زمينه سازاين حوادث هستند نشان دهنده نقش مهم انسان بر اين وقايع است و مي تواند يك حادثه طبيعي را به فاجعه عظيم وملي تبديل نمايد. فشار انسان بر جنگل، مرتع، خاك وزمين، كاربري نادرست اراضي، روندروزافزون شهرنشيني وتوسعه سطوح غيرقابل نفوذ، هر روزاحتمال سيل خيزي رادرمناطق مسكوني افزايش مي دهد.
به اين ترتيب نمي توان بي توجه به اين مسائل روزگار گذراند، چراكه اگر خاك وآبي نباشد، انساني هم نخواهد بود. در كشورخشكي مانند ايران با متوسط سالانه حدود 250 ميليمتربارندگي درسال، آب ارزش حياتي مي يابد ازاين نظربايدسعي كرد تاحد ممكن از هدررفت آن جلوگيري شود. يكي از اين راهكارها اشاعه فرهنگ وانجام عمليات آبخيزداري است. مفهوم آبخيزداري از دوكلمه «آبخيز» و «داري» به معناي مديريت وبرنامه ريزي اصلي حوزه آبخيز تشكيل شده است.
حوزه آبخيز:  پهنه، سطح ومنطقه اي از زمين سراشيب است كه تمام رواناب ناشي از بارش وارده برروي آن رايك رودخانه، آبراهه با يك منبع ذخيره اي آب (سد)، دريافت كرده واز حوزه بالادست خارج مي كند.
 
آبخيزداري
 
به مجموعه علوم وفنوني گفته مي شود كه هدف آن چگونگي بهربرداري صحيح واصولي از منابع آب، خاك وپوشش گياهي يك حوزه آبخيزرا معين مي كنند. عوامل مختلفي دريك حوزه آبخيزاثر دارند اين عوامل ممكن است جاندار يابي جان باشند، كه آب، هواو خاك، عوامل بي جان وگياه وحيوان، عوامل جاندارهستند. هرچه تعداد اين عوامل دريك حوزه بيشترباشد بخصوص عوامل جاندار، آن حوزه كاملتراست، درنتيجه آبخيزدراي به كليه عملياتي كه دريك حوزه انجام مي شود تا همه عوامل ياد شده دركنارهم قراربگيرند وبيشترين فايده از آنها به دست آيد. بنابراين آبخيزداري تلاشي است درجهت حفظ بستر،منشأ وضامن حيات. پس حفظ آب وخاك درگروعمليات آبخيزدراي است.
دراستان ما، چهارمحال وبختياري نيز باتوجه به وجودذخيره گاههاي عظيم طبيعي، آبي وخاكي، اهميت وضرورت استفاده از طرح هاو عملياتي كه اساسي ترين وزير بنائي ترين منابع خلقت را حفظ كند، احساس مي گردد.
جهت گيري طرح هاي آبخيزداري در استان حول محورهاي ذيل بوده است :
 
-     توسعه آبخيزداري با اولويت در حفاظت وبهره برداري از منابع آب وخاك
-     كنترل فرسايش و حفاظت خاك
-     كنترل ومهار سيلابها
-     كنترل رسوب ورودي به درياچه سدهاي موجود ودر دست ساختمان
-     توسعه وتقويت پوشش گياهي در شيب هاي ناپايدار به منظور كنترل هرزآب ها
-     كاهش تأثير پذيري آبخيزها نسبت به خشكسالي
-     جلوگيري از تلفات آب در مناطق مورد نياز وبرنامه ريزي براي تأمين آب در پايين دست
-     تهيه طرح هاي مطالعاتي و نقشه هاي پايه از قبيل سيماي فرسايش، اصلاح كاربري اراضي، سيل خيزي وكنترل زمين لغزش
-     اجراي طرح هاي آبخيزداري با جهت گيري اشتغال زائي و افزايش درآمد ساكنان حوزه هاي آبخيز
-     بهبود شغل كشاورزان وسكنه بومي حوزه هاي آبخيز ازطريق جلب مشاركت هاي مردمي
-     گسترش تعاوني هاي آبخيزدراي وتقويت آنها
-     گسترش فرهنگ آبخيزداري در بين مردم بويژه جوانان
-     مبارزه با كم آبي بااستحصال آب از طريق احداث بندهاي ذخيره آب، پخش سيلاب و... حفظ رطوبت درخاك با عمليات مكانيكي و بيومكانيكي، ايمن بودن مناطق شهري وروستايي و تأسيسات زير بنائي از خسارات سيل، لحاظ كردن اصول آمايش زمين وتوان طبيعي در تعيين كاربري عرصه هاي منابع طبيعي و ساماندهي كاربري هاي ناسازگار
-     و ...
 
عوامل تخريب حوزه هاي آبخيز در استان
 
در اين استان عوامل طبيعي و انساني متعددي باعث تخريب شديد جنگلها، مراتع و حوزه هاي آبخيز مي شوند. عوامل طبيعي نظير شيب زياد و قرار گرفتن استان در محدوده توپوگرافي مرتفع- وجود سازندهاي زمين شناسي حساس به فرسايش در نقاط مختلف استان- بارندگي هاي با شدت زياد- ذوب سريع برف، و عوامل انساني ك تشديد كننده تخريب هستند نظير :
-     تراكم زياد دام هاي عشايري و روستايي
-     عدم تعادل حضور دام با ظرفيت مراتع
-     تبديل جنگلها و مراتع به اراضي ديم بازده وقطع درختان جنگلي به منظور استفاده جهت مصارف سوخت و چراي دام.
-     عدم مديريت صحيح اراضي زراعي (شخمهاي غلط – آبياري نادرست و سنتي – پراكنده بودن اراضي كشاورزي و....)
-     عدم رعايت اصول صحيح حفاظت آب و خاك در اجراي پروژه هاي عمراني و كشاورزي، صنعتي نظيرشهرسازي، جاده سازي، ساخت شبكه هاي آبياري وزهكشي، احداث خطوط نفت- گاز- آب وغيره.
-     ايجاد موانع در مسيرآبراهه ها ومسيلها، پراكندگي جمعيت عشايري در 2.3% از مساحت استان.
 
با اين اوصاف جهت جلوگيري از هدررفت خاك سطحي و پرشدن مخازن سدهاي استان از رسوب كه به ترتيب رقمي نزديك به 25 تن در هكتارو23 ميليون مترمكعب مي باشد وباعث تشديد تخريب ارضي كشاورزي ومنابع طبيعي- افت شديد سفره هاي آب زيرزميني- فرسايش شديد اراضي حاشيه رودخانه هاي دائمي استان- خسارات ناشي از سيل- زمين لغزش وپرشدن مخازن سدها از گل و لاي مي گردد وافزون بر هزار ميليارد ريال سرمايه ملي را نابود مي كند.
پيامدهاي تخريب حوزه هاي آبخيزاستان
-     وقوع سيلاب :
سيل از جمله حوادث غيرمترقبه است كه به دليل بر همزدن چرخه طبيعت توسط انسان با بهره برداري هاي غير اصولي از منابع طبيعي، كشاورزي و... به وقوع مي پيوندد. تكرار وقوع سيل در دهه هاي اخير به اوج خود رسيده وخسارات وارده روند تصاعدي داشته اند. از نمونه هاي آن مي توان به سيلاب هاي سال 1373 و1377 درمنطقه بازفت و سبزه كوه و نيز سيلاب هاي سال 1384 در سراسر استان نام برد. قابل ذكر است كه بيش از 50 نفر از ساكنان حوزه هاي آبخيزاستان بر اثر حوادث سيل جان خود را ازدست داده اند. براساس آمار ارائه شده از طرف ستاد حورادث غير مترقبه خسارات ناشي ازوقوع سيل در استان درسال 1383 بالغ بر 650 ميلياردريال بوده و هرساله رو به افزايش است.
-     زمين لغزش :
رانش زمين پديده اي است كه هرساله خسارات جاني و مالي فراواني را به استان وارد مي نمايد. رانش روستاي چلو با 3 نفر كشته درسال 1371 و آبيكاربا 55 نفركشته، ازجمله حوادث اخيردراستان مي باشد.
با مطالعه اي كه برروي 400 مورد زمين لغزش دراستان صورت گرفته بيش از 30 ميليارد ريال خسارات به اراضي كشاورزي، پلها، جاده ها، مراتع، جنگلها ومناطق مسكوني و... واردشده است.  
-     فرسايش خاك :
در حال حاضر به طورمتوسط ساليانه 15 تن درهكتارفرسايش خاك دراستان داريم كه سطحي معادل 10000 هكتارازاراضي كشاورزي و منابع طبيعي از چرخه بهره برداري خارج مي گردد.
 
-     رسوبگذاري درمخازن سدها :
ساليانه حدود 22 ميليون مترمكعب گل ولاي از سطح حوزه هاي آبخيزبه مخازن سدهاي زاينده رود، شهيد عباسپورو دزوارد مي شود كه به همين ميزان ازظرفيت مفيد مخازن كاسته شده كه ارزش افزوده ان بالغ بر 30 ميليارد ريال درسال مي باشد.
-     هدر رفت آب ها وافت سفره هاي آب زير زميني :
آبهاي ناشي از بارندگي به جاي نفوذ درخاك و تغذيه منابع آبهاي زيرزميني به صورت آبهاي سطحي و سيل به سرعت ا دسترس خارج ميگردد و در حال حاضر ساليانه بيش از 7.5 ميليارد مترمكعب اب از حوزه هاي آبخيز استان خارج و باعث شده اكثر دشتهاي استان با بيلان منفي آب مواجه گردند و برداشت از آنها ممنوع شده است.
-     خشكسالي :
براثراين پديده در سالهاي اخير بيش از 1000 ميليارد ريال خسارت به استان وارد شده و متاسفانه حدود 100 رشته از قناتها و چشمه هاي استان خشك و يا كم آب شده اند. به طوركلي خسارات فرسايش خاك و عواقب ناشي ازآن نظير سيل، خشكسالي، زمين لغزش و... در استان به طور متوسط 100 هزار ميليارد ريال در سال برآورد شده كه امسال حداقل به ميزان 50% نسبت به ميانگين، افزايش داشته است.
 پس بايد به فكر حفاظت، احياء، توسعه وبهره برداري بهينه از منابع آب وخاك باشيم يا باعنواني بهتربه مديريت صحيح، علمي و كاربردي حوزه هاي آبخيز بپردازيم كه اين انديشه جزء با اشاعه فرهنگ و اجراي عمليات مختلف آبخيزداري همچون :
بيولوژيكي : علوفه كاري، نهالكاري، بذركاري، بذرپاشي، كشت نواري و... .
مكانيكي : احداث انواع سازه هاي آبخيزداري و اصلاحي نظير بند خاكي، سنگي ملاتي، گابيوني، ساحل سازي رودخانه و....
بيومكانيكي : عمليات توام از موارد مذكور.
و اعطاي تسهيلات بانكي، ممكن نيست. دراين صورت است كه مي توان شاهد توسعه پايدار، رشد اقتصادي و خود كفائي اين مرزوبوم بود.   
عمليات آبخيزداري انجام شده در استان تا كنون
-     كنترل 750 ميليون مترمكعب سيل درسال
-     كنترل ومهار 600 هزارتن رسوب در سال
-     استحصال آب وتغذيه مصنوعي سفره هاي آب زيرزميني به ميزان 75 ميليون متر مكعب درسال
-     كنترل فرسايش خاك به ميزان 130 هزارهكتاراز دهه 70 تاكنون
-     ايجاد اشتغال براي 500 نفر
-     بهبود وتثبيت شغل براي 2000 نفر

-     تأمين آب اراضي كشاورزي از طريق احداث سدهاي خاكي چندمنظوره بالغ بر 2 هزار هكتار

 
تعريف بند خاكي
 
يكي از سازه هاي مهم كه به برآورده شدن اهداف آبخيزداري كمك شاياني مي كند، احداث بند يا سدخاكي است.
اصطلاح بند، سد ياآبگير براي سازه اي به كارمي رود كه عمل دريافت، نگهداشت، ذخيره ونفوذجريان هاي سطحي واردشده از نواحي و ارتفاعات بالادست، حوزه را انجام مي دهد. ساخت سدهاي خاكي سه دهه اخير سبب كاهش هدررفت آبهاي سطحي از دغدغه هاي بزرگ كارگزاران عرصه هاي اقتصادي، اجتماعي و ملي مي باشد كه در نهايت ضرورت استفاده ازمديران لايق را در اين زمينه نمايان مي سازد. سدهاي خاكي، همچون سد مسجد سليمان درتوليد آب ونيروي برق(انرژي) نيز در چرخه اقتصادي كشورتأثيرگذارند. اين درصورتي است كه بحران روزافزون جهاني كمبود آب، احداث سازه هاي مهم، چند كاربردي وهدفمند را جهت برآورده كردن نيازهاي اوليه يك ملت آشكار مي سازد.
 
اهداف احداث بندهاي خاكي
 
-     توليد انرژي هاي پاك نظير انرژي برق آبي
-     كنترل و مهار سيلابها
-     كنترل فرسايش وحفاظت خاك
-     دريافت رسوب ناشي از سيلابها وجلوگيري از تخريب حوزه زير دست
-     مبارزه با كم آبي ازطريق استحصال آب از درياچه سدها
-     ايمن نمودن مناطق شهري و روستائي وتأسيسات زير بنائي از خسارات سيل
-     بهبود وضعيت شغلي كشاورزان و بهره برداران از آب سد
-     تعديل شرايط اكوسيستم هاي طبيعي حوزه آبخيز و كاهش روند تخريبي آنها در مناطق سدها
-     احياء و اصلاح پوشش گياهي
-     تغذيه سفره هاي آب زيرزميني
-     توسعه صنعت گردشگري و اشتغال زائي
-     و...
 
راهكارهاي پيشنهادي جهت توسعه فعاليتهاي آبخيزداري
 
-     تخصيص اعتبار از درآمدهاي سازمان آب منطقه اي اصفهان و خوزستان (نيروگاه سدهاوحق آبه ها) جهت حفاظت آب و خاك در حوزه هاي آبخيز بالادست.
-     تهيه و تدوين قانون حفاظت آب و خاك و ابلاغ به كليه دستگاهها جهت رعايت مفاد آن.
-     تهيه و توزيع سوخت مناسب (نفت وگاز) با قيمت متعادل جهت مناطق محروم به منظور جلوگيري از قطع درختان وتخريب جنگلها و مراتع و كاهش وابستگي ساكنان حوزه هاي آبخيز به منابع موجود.
-     فعاليت همه جانبه موسسات دولتي وبخش خصوصي در جهت برقراري تعادل بين دام و مرتع (به عنوان يك راهكارتأثيرگذار در راستاي عدالت محوري).
-     ترويج فرهنگ صحيح استفاده از منابع آب وخاك، جنگ ومرتع به منظور جلوگيري از بهره برداري هاي بي رويه و غيراصولي ازاين منابع.
-     ترغيب وتشويق مردم و مشاركت آنان در جهت اجراي پروژه هاي ابخيزداري با برنامه ريزي صحيح وايجاد حوزه هاي الگوئي.
-     ايجاد شرايط مناسب و حمايت از سيستم بانكي درزمينه ارائه تسهيلات به متقاضيان اجراي پروژه هاي حفاظت خاك وآب.
-     تسطيح ويكپارچه سازي اراضي كشاورزي، ارائه الگوي مناسب كشت و اصلاح كاربري اراضي.
چاپ | ارسال به ديگران  | 
اوقات شرعی
آب و هوا
The remote name could not be resolved: 'weather.yahooapis.com'

پیشخوان روزنامه ها